Wijs Grijs

terug naar overzicht
 vorige studie           volgende studie
Wanda Rietkerk



 
 


 

Wijs Grijs: Multidisciplinaire screening en integraal behandeladvies voor kwetsbare ouderen: effect op welzijn en zelfregie

Inleiding
Er is een groeiend aantal (kwetsbare) ouderen, door demografische veranderingen (vergrijzing van de babyboom generatie) en toenemende behandelmogelijkheden. Dit zorgt voor een groei van zorgvraag en toename van complexiteit van die zorgvraag. Ouderen wonen langer thuis – uit eigen voorkeur en gestimuleerd door recente politieke keuzes. De zorg voor ouderen in de 1e lijn is veelal complexer dan voorheen en versnipperd tussen diverse behandelaars. Voor het optimaliseren van welzijn van deze thuiswonende kwetsbare ouderen lijkt een verandering van de indeling van het zorglandschap noodzakelijk. In het kader van het Nationaal Programma Ouderenzorg (zie www.beteroud.nl) werden diverse projecten voor integrale ouderenzorg – verbeterprojecten in de 1e lijn – geïmplementeerd. Hoewel de tevredenheid van de deelnemende ouderen en betrokken hulpverleners in het algemeen groot was, lijkt het effect marginaal of niet meetbaar. 
In lijn van de ontwikkeling van deze integrale ouderenzorg projecten is in Drachten een centrum opgezet (www.sunenz.nl/drachten/verwijzers/it-dok) om huisartsen te ondersteunen in het in kaart brengen van kwetsbare ouderen via een uitgebreide screening en integraal behandeladvies, maar de zorg en behandeling zelf daarna terug te geven aan de huisarts. Daarnaast is beoogd de regie van de ouderen te vergroten middels ‘motivational interviewing’ en ‘goal attainment scaling’. Beide technieken zijn bewezen effectief om een cliënt (zelf of met hulp van anderen) doelen te laten bereiken. Vanwege het ogenschijnlijk ontbreken van effecten van eerdere projecten, wordt in dit onderzoek vooral gefocust op het vinden van knelpunten in implementatie en verklaringen voor het ontbreken van effecten.
De uitvoering van de integrale zorg en implementatie van de interventie is in handen van de initiërende zorginstelling. De wetenschappelijke evaluatie van het programma en ontwerp van de interventie wordt gedaan door het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG).

Doelstelling
Het doel van het volledige promotieonderzoek is om handvatten te vinden hoe men in de toekomst het beste de zorg voor de oudere in de 1e lijn kan inrichten, en of het vergroten van regie van de oudere hier een bruikbaar middel voor is. 
De evaluatie van het uitgebreide geriatrische assessment in Drachten is hiervan een groot onderdeel. Hiervoor worden de effecten van het assessment van kwetsbare ouderen (‘het in kaart brengen van de oudere’) bepaald en de ervaring van alle betrokkenen (oudere en hulpverleners) hiermee geanalyseerd. Wat zijn verklaringen voor tevredenheid (zoals in eerdere NPO projecten gevonden) en wat zijn manieren om het welzijn van de oudere te vergroten? 
Andere deelvragen – buiten het onderzoek in Drachten - zijn het vaststellen hoeveel doelen ouderen in staat zijn om te behalen binnen een integrale zorg project, en welke onderwerpen volgens de oudere zelf belangrijk zijn om te verbeteren. Kloppen de onderwerpen waar de meeste vragenlijsten voor ouderen op focussen? Of leiden die af van de échte problemen? 

Methode
In de omgeving Drachten zijn van 7 deelnemende huisartspraktijken alle 65+ers uitgenodigd voor deelname. Ouderen die wilden deelnemen vulden een vragenlijst in die de kwetsbaarheid van de oudere vaststelde. Ongeveer 50% van de ouderen was kwetsbaar (meerdere problemen op fysieke of psychosociale gebied) en werd uitgenodigd voor een onderzoek door een verpleegkundige of specialist ouderengeneeskunde, mondhygiënist en apotheker. Na afloop van dit assessment werden doelen geformuleerd met de oudere en werden adviezen aan de oudere meegegeven op een ‘doelenkaartje’. De huisarts kreeg schriftelijk bericht over de uitkomst van het assessment en de adviezen.

Effectstudie: De vragenlijst werd door de oudere nogmaals ingevuld, een half jaar en een jaar na het assessment. De verandering in gezondheidsparameters na 1 jaar (ten opzichte van begin) en kwaliteit van leven (EQ-5D+C) zal bepaald worden.

Procesanalyse: Het uitvoeren van effectstudies naar complexe interventies, en met name de interpretatie van de resultaten, hangt in sterke mate af van de mate van implementatie en uitvoerbaarheid van de interventie. Er zal dan ook een procesevaluatie gedaan worden naar de mate waarin het verbeteren van de regie van de oudere daadwerkelijk geslaagd is. Hierin zal de mate van uitvoering beoordeeld worden van de 3 interventiecomponenten zoals bij ‘interventie’ beschreven en de gebruikte implementatiestrategieën. En daarnaast wordt gekeken naar de mogelijkheden van implementatie, en bevorderende en belemmerende factoren hierin.

Kwalitatieve analyse: Er worden gedurende het onderzoek steeds interviewreeksen uitgevoerd met deelnemende ouderen om hun ervaringen te meten. In deze semi-gestructureerde interviews wordt de focus gelegd op relevante en actuele thema’s binnen de implementatie. 

Resultaten
Kwalitatieve onderzoek: Een pilot-interview reeks gaf aan dat de verwachting van de oudere niet aan leek te sluiten bij de inhoud van de interventie. In vervolg interviewseries werden daarom de verwachtingen, motivatie en het bevonden nut verder uitgediept. Daarnaast werd gekeken of de interventie gevolgen had voor de ouderen en of adviezen werden opgevolgd. Naar aanleiding van deze resultaten werd ´het vergroten van de regie van de oudere´ als speerpunt opgepakt en binnen de interventie accenten verlegd. 
In een volgende reeks interviews werd gekeken naar de niet-deelnemers, de reden van afzien van deelname door de oudere. Hieruit bleek dat er veel onduidelijkheid was van de effecten die de interventie voor de oudere kon hebben en er veel onbekendheid was met de inhoud van het programma. De tot nu toe laatste interviewreeks focuste op ervaring van de oudere van hun regiefunctie. Hieruit bleek dat, ondanks de aanpassingen in de interventie, de autonomie van de ouderen niet veranderd was. Onduidelijkheid bij de oudere over hun eigen wensen en verwachtingen speelden hierin vooral een belangrijke rol. Er is voor publicatie een overkoepelend thema als “self-management wensen” gekozen. De analyse hiervan vindt nu plaats.  

Fase van het onderzoek
Ongeveer 600 ouderen hebben de screening gehad. Er wordt nog 1 jaar data verzameld met vragenlijsten, hoe het nadien met hen gaat. Alle ervarings-interviews met de ouderen en hulpverleners zijn afgerond. De data analyse en het verwerken en schrijven van de artikelen is gepland tot eind 2018.

Wie voert het onderzoek uit? 
W. Rietkerk, AIOTO Ouderengeneeskunde (in opleiding tot specialist ouderengeneeskunde en promovendus), UMCG. W.rietkerk@umcg.nl

Begeleiding
Prof S.U. Zuidema, Huisartsgeneeskunde en Ouderengeneeskunde UMCG 
Prof. dr. J.PJ Slaets, Geriatrie, UMCG
Dr. D.L. Gerritsen, Senior-onderzoeker, afdeling Eerstelijnsgeneeskunde Radboudumc
Drs. K. Wynia, Gezondheidswetenschappen, UMCG 

Financiering
Het onderzoek wordt gefinancierd door De Friesland Zorgverzekering